Από τα γεγονότα που περιγράφονται στο τελευταίο (ιβ΄) κεφάλαιο των Απομνημονευμάτων, φαίνεται ότι το βιβλίο τού Συρόπουλου ολοκληρώθηκε μετά την 1η Αυγούστου 1443, δηλαδή τού έτους 6951 από κτίσεως κόσμου. Κατά τον Laurent 1971 το βιβλίο γράφηκε μεταξύ 1443 και 1445. Έζησε άραγε ο Σίλβεστρος Συρόπουλος την άλωση τού 1453, για να δει ότι η τελική του ελπίδα (με την οποία κλείνει το βιβλίο του), είχε διαψευστεί όσον αφορά τη θεοφύλακτη Πόλη;

Η απάντηση στο πιο πάνω ερώτημα είναι μάλλον καταφατική. Ναι, ο Συρόπουλος έζησε την άλωση τού 1453. Το όνομά του αναφέρεται σε ανθενωτική αλληλογραφία (Δεκέμβριος 1452) τις παραμονές τής άλωσης. Ο θάνατός του τοποθετείται αργότερα.1 Μάλιστα υπάρχουν και απόψεις ότι πέθανε μετά το 1464 και ότι ο συγγραφέας των Απομνημονευμάτων ταυτίζεται με τον πατριάρχη Σωφρόνιο Α΄, που αναφέρεται και ως Συρόπουλος και διετέλεσε πατριάρχης από τον Αύγουστο τού 1463 μέχρι τον Αύγουστο τού 1464.2

Ας δούμε επί τροχάδην τα γεγονότα που συνέβησαν από το τέλος τού βιβλίου τού Συρόπουλου (1443) μέχρι την άλωση τού 1453.

Θάνατος πατριάρχη Μητροφάνη Β’. Εκλογή πατριάρχη Γρηγορίου Γ’ (Αύγουστος 1443)

Τον Αύγουστο τού 1443, μετά τον θάνατο τού ενωτικού πατριάρχη Μητροφάνη Β΄ (τού Κυζίκου και αργότερα πατριάρχη των Απομνημονευμάτων τού Συρόπουλου), εξελέγη πατριάρχης ο Γρηγόριος Γ’, που ήταν επίσης ενωτικός, είχε επίσης συμμετάσχει στη Σύνοδο Φερράρας–Φλωρεντίας και ήταν πνευματικός τού αυτοκράτορα Ιωάννη Η΄ Παλαιολόγου (ο πνευματικός κυρ Γρηγόριος των Απομνημονευμάτων τού Συρόπουλου).

Άφιξη στόλου γαλερών τού πάπα στην Κωνσταντινούπολη (Αύγουστος 1444)

Περί τα μέσα Αυγούστου 1444, δηλαδή πριν από τη μάχη τής Βάρνας, έφτασε στην Κωνσταντινούπολη στόλος αποτελούμενος από εικοσιπέντε γαλέρες, με σκοπό την εκ μέρους τού πάπα παροχή βοήθειας στην επακολουθήσασα εκστρατεία των σταυροφόρων εναντίον των Οθωμανών. Επικεφαλής τού στόλου και αντιπρόσωπος τού πάπα ήταν ο ανεψιός του καρδινάλιος Φραντσέσκο Κοντουλμέρ. Με την άφιξη τού στόλου στην Κωνσταντινούπολη και τις αρχικές επιτυχίες των σταυροφόρων οι ενωτικοί αναθάρρησαν σε μεγάλο βαθμό. Όμως τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν όπως είχαν σχεδιαστεί. Η ήττα στη Βάρνα από τη μία πλευρά και οι υπερβολικές αξιώσεις τού Κοντουλμέρ σὲ θέματα εθιμοτυπίας αντίθετα με το ανακτορικό πρωτόκολλο, οι οποίες καθυστέρησαν την επίσημη ακρόασή του από τον αυτοκράτορα, συνέβαλαν στη δημιουργία αρνητικού κλίματος και στη μείωση τού ενθουσιασμού των ενωτικών. Ο Κοντουλμέρ και ο στόλος του παρέμειναν στην Κωνσταντινούπολη μέχρι τα τέλη φθινοπώρου τού 1445.

Σταυροφορία τής Βάρνας (Νοέμβριος 1444)

Περί τα μέσα τού 1443 ο πάπας κάλεσε τούς χριστιανικούς λαούς τής Δύσης σε σταυροφορία εναντίον των Οθωμανών. Στη νότια Ουγγαρία συγκεντρώθηκε στρατιωτική δύναμη αποτελούμενη από περίπου 25.000 άνδρες με επικεφαλής τον νεαρό βασιλιά τής Ουγγαρίας Βλάντισλαβ Γ΄ και συναρχηγούς τον βοεβόδα Τρανσυλβανίας Γιάνος Κορβίνους Χούνιαντι (1407-1456) και τον δεσπότη Σερβίας Γεώργιο Μπράνκοβιτς (1377-1457), ενώ συμμετείχε και ο καρδινάλιος Ιουλιανός Τσεζαρίνι, ο επικεφαλής των Λατίνων εκκλησιαστικών στη Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας.

Ο στρατός τού Μουρὰτ Β΄ πολεμούσε τότε στη Μικρὰ Ασία. Έτσι τα χριστιανικά στρατεύματα διέβησαν με ευκολία τον Δούναβη, διείσδυσαν και κατέλαβαν τη Νις και τη Σόφια, γεγονότα που θεωρήθηκαν ως προαγγελία τής τελικής εκδίωξης των Οθωμανών απὸ τη νοτιοανατολική Ευρώπη. Ο σουλτάνος Μουρὰτ Β΄ (ο Αμηράς των Απομνημονευμάτων τού Συρόπουλου) αναγκάστηκε να συνάψει τον Ιούνιο τού 1444 στην Αδριανούπολη εκεχειρία δέκα ετών με τούς απεσταλμένους τού Βλάντισλαβ Γ΄. Η συνθήκη αυτή περιόρισε την τουρκική δύναμη στα Βαλκάνια, προκάλεσε όμως απογοήτευση στον χριστιανικό κόσμο που επιθυμούσε την πλήρη εκδίωξή των Τούρκων από τα ευρωπαϊκά εδάφη.

Ο καρδινάλιος Τσεζαρίνι αποδέσμευσε τον βασιλιά Βλάντισλαβ Γ΄ από τον όρκο που είχε δώσει και τον Σεπτέμβριο οι σταυροφόροι άρχισαν και πάλι τις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις. Ο Μουράτ Β΄, εξοργισμένος από την αθέτηση τής συνθήκης, αντιμετώπισε τούς σταυροφόρους επικεφαλής ισχυρού στρατού, και στις 10 Νοεμβρίου 1444, σε σκληρή μάχη που έγινε στη Βάρνα, σκοτώθηκαν ο βασιλιάς Βλάντισλαβ Γ΄ και ο καρδινάλιος Τσεζαρίνι και εξολοθρεύτηκε ο χριστιανικὸς στρατός. Η ήττα αυτή έθεσε τέλος στις προσδοκίες των χριστιανών για τελική απόκρουση των επιδρομέων. Ο αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄, ευρισκόμενος σε δεινή θέση, αναγκάστηκε να συγχαρεί τον σουλτάνο Μουρὰτ Β΄ για τη νίκη του και να τον τιμήσει με δώρα.

Θεολογικὲς συνεδριάσεις στο ανάκτορο Ξυλαλά (Μάϊος-Ιούλιος 1445)

Από τον Μάϊο μέχρι τον Ιούλιο τού 1445 πραγματοποιήθηκαν στο ανάκτορο Ξυλαλά τής Κωνσταντινούπολης δεκαπέντε συνεδριάσεις. Αντιτιθέμενοι ομιλητές ήσαν αφ’ ενός οι ανθενωτικοί και αφ’ ετέρου ο Δομινικανός επίσκοπος Κορτόνα Μπαρτολομέο Λαπάτσι, ο οποίος είχε συμμετάσχει στη Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας. Στις τρεις πρώτες συνεδριάσεις τις απόψεις των ανθενωτικών ανέπτυξε ο Μάρκος Ευγενικός και στις υπόλοιπες δώδεκα, μετά τον θάνατο τού Μάρκου στις 23 Ιουνίου 1445, ο Γεώργιος Σχολάριος. Τις συνεδριάσεις παρακολούθησαν ο αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄, ο αδελφός του δεσπότης Θεόδωρος Β΄ Παλαιολόγος, ο πατριάρχης Γρηγόριος Γ’, ο καρδινάλιος Φραντσέσκο Κοντουλμέρ, η σύγκλητος, μέλη τού κλήρου και μέλη τής παπικής αντιπροσωπείας. Οι συνεδριάσεις επικεντρώθηκαν σχεδόν αποκλειστικά στο ζήτημα τής “και εκ του Υιού” (Filioque) εκπόρευσης τού Αγίου Πνεύματος και δεν κατέληξαν σε συμφωνία.

Ο Συρόπουλος και άλλοι ανθενωτικοί υποβάλλουν αναφορά στον αυτοκράτορα (Νοέμβριος 1445)

Τον Νοέμβριο τού 1445, μετά τις συνεδριάσεις στο ανάκτορο Ξυλαλά, οι ανθενωτικοί υπέβαλαν αναφορά στον αυτοκράτορα Ιωάννη Η΄. Στο κείμενο αυτό διακηρυσσόταν η εμμονή τους στα ορθόδοξα εκκλησιαστικά δόγματα και η διαφωνία τους με την Ένωση των Εκκλησιών τής Συνόδου Φλωρεντίας (1439) και με κάθε προσπάθεια επιβολής της. Το κείμενο υπέγραφαν μεταξύ άλλων ο μέγας εκκλησιάρχης Σίλβεστρος Συρόπουλος και ο δικαιοφύλαξ και ιερομνήμων Θεόδωρος Αγαλλιανός.3

Δεύτερη Μάχη τού Κοσσυφοπεδίου (Οκτώβριος 1448)

Η Δεύτερη Μάχη τού Κοσσυφοπεδίου, που έλαβε χώρα στις 17–20 Οκτωβρίου 1448, ήταν μάχη ανάμεσα σε σταυροφορικό στρατό υπό την ηγεσία τής Ουγγαρίας και στο Οθωμανικό σουλτανάτο. Στην Πρώτη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου (Ιούνιος 1389) οι Οθωμανοί τού σουλτάνου Μουράτ Α’ (που σκοτώθηκε στη μάχη) είχαν νικήσει τούς Σέρβους. Στη Δεύτερη Μάχη τού Κοσσυφοπεδίου οι Ούγγροι επιδίωκαν να εκδικηθούν για την ήττα στη Βάρνα πριν από τέσσερα χρόνια.

Στην τριήμερη μάχη ο οθωμανικός στρατός υπό τις διαταγές τού σουλτάνου Μουράτ Β΄ νίκησε τον σταυροφορικό στρατό Ούγγρων, Βλάχων και Μολδαβών υπό τον αντιβασιλέα Γιάνος Χούνιαντι. Το αποτέλεσμα τής μάχης εκμηδένισε ουσιαστικά τις ελπίδες διάσωσης τής Κωνσταντινούπολης από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το ουγγρικό βασίλειο δεν είχε πια τούς στρατιωτικούς και οικονομικούς πόρους για να εξαπολύσει επίθεση εναντίον των Οθωμανών, ούτε υπήρχε άλλη ευρωπαϊκή δύναμη που να επιθυμούσε να συγκρουστεί με τον Μουράτ Β’.

Θάνατος Ιωἀννη Η’ Παλαιολόγου (Οκτώβριος 1448)

Στις 31 Οκτωβρίου 1448 πέθανε σε ηλικία 56 ετών (γεν. 1392) ο αυτοκράτορας Ιωἀννης Η’ Παλαιολόγος των Απομνημονευμάτων τού Συρόπουλου. Συμβασίλευε από το 1422 ύστερα από την επιδείνωση της υγείας του πατέρα του, τού Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου (βασ. 1391-1425), και βασίλευσε από το 1425 μέχρι τον θάνατό του. Τον Ιούνιο τού 1448, πέντε σχεδόν μήνες πριν από τόν Ιωάννη Η΄, είχε πεθάνει στη Σηλυβρία από λοιμώδη ασθένεια ο αδελφός του Θεόδωρος (γεν. 1396), που θα διαδεχόταν τον Ιωάννη αν ζούσε.

Άνοδος στον θρόνο τού δεσπότη Μορέως Κωνσταντίνου ΙΑ΄ Παλαιολόγου (Ιανουάριος 1449)

Τον άτεκνο Ιωάννη Η’ διαδέχθηκε ο τρίτος αδελφός Κωνσταντίνος (γεν. 1404), ο τελευταίος αυτοκράτορας τής βασιλείας Ρωμαίων, που στέφθηκε στον Μυστρά στις 6 Ιανουαρίου 1449, έφτασε στην Κωνσταντινούπολη στις 12 Μαρτίου 1449 και έπεσε μαχόμενος κατά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453).

Θάνατος Μουράτ Β’. Άνοδος τού Μωάμεθ Β’ στον θρόνο των Οθωμανών (Φεβρουάριος 1451)

Ο Οθωμανός σουλτάνος Μουράτ Β’ (βασ. 1421-1444 και 1446-1451) πέθανε στις 3 Φεβρουαρίου 1451. Τον διαδέχθηκε ο γιος του Μωάμεθ Β’ (γεν. 1432), ο οποίος είχε ανέβει και νωρίτερα (1444-1446) στον οθωμανικό θρόνο, ύστερα από την προσωρινή παραίτηση τού Μουράτ Β’ μετά τη νίκη του στη μάχη τής Βάρνας (1444). Το 1453, δυο χρόνια μετά την άνοδό του στον θρόνο, ο Μωάμεθ Β’ θα κατακτούσε την Κωνσταντινούπολη.

Αναχώρηση πατριάρχη Γρηγορίου Γ’ στη Ρώμη (Αύγουστος 1451)

Υπό το βάρος των αντιδράσεων των ανθενωτικών, ο πατριάρχης Γρηγόριος Γ’ εγκατέλειψε τον θρόνο του και κατέφυγε στη Ρώμη (Αύγουστος 1451). Εκεί έγινε εγκάρδια δεκτός από τον πάπα Νικόλαο Ε΄, ο οποίος τον ενίσχυσε και οικονομικά και προσπάθησε να επιτύχει την επιστροφή του στον πατριαρχικό θρόνο, πιέζοντας προς αυτή την κατεύθυνση τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Παλαιολόγο. Ο Γρηγόριος πέθανε το 1459 στη Ρώμη.

Ο Συρόπουλος συνυπογράφει την επιστροφή των Χουσιτών στην Ορθοδοξία (Ιανουάριος 1452)

Επιστολή τής 18ης Ιανουαρίου 1452, σχετική με την επιστροφή των Τσέχων Χουσιτών στην Ορθοδοξία και απευθυνόμενη στην πόλη της Πράγας (ελληνικό κείμενο) ή στο Πανεπιστήμιο της ίδιας πόλης (λατινικό κείμενο),4 υπογράφεται από τούς ανθενωτικούς μητροπολίτες Νικομηδείας Μακάριο, Τορνόβου Ιγνάτιο, Φιλιππουπόλεως Ιωσήφ και Δέρκων Ακάκιο, καθώς και από τον μεγάλο εκκλησιάρχη διάκονο Σίλβεστρο Συρόπουλο, τον δικαιοφύλακα και ιερομνήμονα διάκονο Θεόδωρο Αγαλλιανό και τον καθολικό διδάσκαλο τής των Ορθοδόξων εκκλησίας, τον μοναχό Γεννάδιο Σχολάριο.5

Ο Μωάμεθ Β’ ολοκληρώνει την κατασκευή τού Ρούμελι Χισάρ (Ιούλιος 1452)

Μεταξύ των ετών 1451 και 1452 χτίστηκε από τον σουλτάνο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας Μωάμεθ Β’ τον Πορθητή τo Ρούμελι Χισάρ (Κάστρο της Ρούμελης). Το κάστρο βρίσκεται στο στενότερο σημείο του Βοσπόρου, στην ευρωπαϊκή πλευρά, και μαζί με το παλαιότερης κατασκευής (1393-1394) και απέναντι ευρισκόμενο Αναντολού Χισάρ, χρησιμοποιήθηκε για τον έλεγχο της διέλευσης μεταξύ Ευξείνου Πόντου (Μαύρης Θάλασσας) και Προποντίδας (Θάλασσας Μαρμαρά). Η κατασκευή του ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο-Ιούλιο του 1452.

Ο Σχολάριος συμβουλεύει τον Συρόπουλο ενόψει των νέων συνεδριάσεων στο ανάκτορο Ξυλαλά (Δεκέμβριος 1452)

Τον Νοέμβριο τού 1452 ήρθε στην Κωνσταντινούπολη ο καρδινάλιος πια των Καθολικών Ισίδωρος, δηλαδή ο Ρωσίας Ισίδωρος των Απομνημονευμάτων τού Συρόπουλου, προκειμένου να διεξαχθούν νέες συζητήσεις στο ανάκτορο Ξυλαλά σχετικές με την Ένωση των Εκκλησιών και να ακολουθήσει η επίσημη διακήρυξη στην Κωνσταντινούπολη τής ενωτικής απόφασης τής Συνόδου τής Φλωρεντίας. Οι Σίλβεστρος Συρόπουλος και Θεόδωρος Αγαλλιανός είχαν κληθεί στο ανάκτορο προκειμένου να συμμετάσχουν στις συζητήσεις με τον Ισίδωρο και ο Σχολάριος τούς συμβούλευε με επιστολή του πώς έπρέπε να ενεργήσουν.6

Επίσημη διακήρυξη τής Ένωσης στην Αγία Σοφία (Δεκέμβριος 1452)

Στις 12 Δεκεμβρίου 1452 διακηρύχθηκε στην εκκλησία τὴς Αγίας Σοφίας η απόφαση τής Συνόδου Φλωρεντίας για την Ένωση τής Ανατολικής με τη Δυτική Εκκλησία. Τυπικά η εκκλησιαστική ένωση Ανατολής και Δύσης ήταν πια γεγονός. Τούς τόνους τής διαμαρτυρίας των ανθενωτικών ίσως χαμήλωνε ο ήχος τών τουρκικών πυροβόλων από το νεόδμητο Ρούμελι Χισάρ στον Βόσπορο. Πέντε μήνες αργότερα η Πόλη θα έπεφτε. Η πτώση της θα έθετε σε δεύτερη μοίρα το ενδιαφέρον για την Ένωση των Εκκλησιών.

<-12. Οι διαμάχες ενωτικών και ανθενωτικών στην Κωνσταντινούπολη

Βιβλιογραφία->

Επίλογος