Πρόλογος
Το βιβλίο προσφέρει στον αναγνώστη τη νεοελληνική μετάφραση (μαζί με το πρωτότυπο κείμενο) των Απομνημονευμάτων τού Σιλβέστρου Συρόπουλου για τα γεγονότα πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τη Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας (1438-1439).
O Συρόπουλος, που γεννήθηκε πριν από το 1400 και πέθανε μετά το 1453 ή αργότερα, ήταν διακεκριμένος κληρικός και θεολόγος/λόγιος, πιθανώς γιος τού πρωτέκδικου τής Μεγάλης Εκκλησίας Ιωάννη Συρόπουλου. Έγινε διάκονος και στη συνέχεια μέγας εκκλησιάρχης και δικαιοφύλαξ τής Μεγάλης Εκκλησίας και συνόδευσε τον πατριάρχη Ιωσήφ Β΄ στην Ιταλία στη Σύνοδο για την Ένωση των Εκκλησιών. Αν και στην ουσία ανθενωτικός, υποχρεώθηκε από τον φιλοενωτικό αυτοκράτορα Ιωάννη Η΄ Παλαιολόγο, όπως αναφέρει ο ίδιος στην αφήγησή του, να συμφωνήσει με την Ένωση και να υπογράψει τη σχετική απόφαση τής Συνόδου. Επιστρἐφοντας όμως στο Βυζάντιο (1440), εξέφραζε ανοιχτά τα ανθενωτικά του αισθήματα, συνεργαζόταν με τον Μάρκο Ευγενικό και τούς ανθενωτικούς κύκλους και αρνούνταν να συνεργαστεί με τον φιλοενωτικό πατριάρχη Μητροφάνη Β΄ (πατρ. 1440-1443), διάδοχο τού Ιωσήφ Β΄ (πατρ. 1416-1439) που είχε πεθάνει στην Ιταλία. Αρνούνταν επίσης να συνεργαστεί με τον φιλοενωτικό πατριάρχη Γρηγόριο Γ΄, ο οποίος διαδέχθηκε (1443) τον Μητροφάνη, έφυγε στην Ιταλία το 1451 και πέθανε εκεί το 1459. Ο Συρόπουλος συνεργαζόταν επίσης με τον Γεώργιο Σχολάριο, ο οποίος αργότερα, μετά την Άλωση τού 1453, έγινε πατριάρχης ως Γεννάδιος Β΄ (πατρ. 1454-1456, 1462-1463 και 1464-1465), ενώ εικάζεται ότι ο ίδιος ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο ως Σωφρόνιος Α΄ [Συρόπουλος] (πατρ. 1463-1464), μεταξύ δεύτερης και τρίτης πατριαρχικής θητείας τού Γενναδίου.
Η παρούσα έκδοση των Απομνημονευμάτων τού Συρόπουλου αποτελεί την πρώτη πλήρη νεοελληνική έκδοση τού έργου. Ουσιαστικά υπάρχουν διεθνώς δύο μόνο πλήρεις μεταφράσεις.
Η πρώτη μετάφραση στα λατινικά, σε δίστηλο με αντικρυστή παρουσίαση τού πρωτότυπου στα ελληνικά σε μοναστηριακή γραφή, εκδόθηκε το 1660 στη Χάγη. Στον τίτλο εκείνης τής έκδοσης παραπέμπει ο υπότιτλος τού παρόντος βιβλίου. Ήταν «Η αληθινή ιστορία τής όχι αληθινής ένωσης ανάμεσα στους Γραικούς και τούς Λατίνους».1 Συγγραφέας και επιμελητής τής έκδοσης ήταν ο Σκωτσέζος εκκλησιαστικός Ρόμπερτ Κρέιτον (Robert Creighton, 1593–1672), που έγινε επίσκοπος Μπαθ και Ουέλς στην Αγγλία. Στον Κρέιτον απάντησε ο Έλληνας Καθολικός Λέων Αλλάτιος (Leo Allatius, περ. 1586–1669), λόγιος, θεολόγος και επιστάτης τής βιβλιοθήκης τού Βατικανού. Στο έργο τού Αλλάτιου, R. Creygtoni apparatum versionem et notas, απάντησε ο Κρέιτον, ενισχύοντας τελικά τη φήμη του περισσότερο στην ηπειρωτική Ευρώπη παρά στη Μεγάλη Βρετανία.
Η δεύτερη και σύγχρονη μετάφραση τού έργου στα γαλλικά, με ταυτόχρονη παρουσίαση τού ελληνικού πρωτοτύπου σε αντικρυστή σελίδα,2 έγινε περισσότερο από τριακόσια χρόνια αργότερα, το 1971, από τον Βιταλιέν Λωράν (Vitalien Laurent, 1896-1973), Γάλλο ιερέα και Βυζαντινιστή, επιμελητή τού περιοδικού Échos d'Orient (προκατόχου τής Revue des études Byzantines).
…………..πλήθος υποσημειώσεων κλπ.
Στα σύγχρονα έργα3 The Syropoulos Project4
Παραπομπές στον Συρόπουλο υπάρχουν συχνά σε βιβλία που πραγματεύονται τη σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας, περισσότερο γνωστά και διαβασμένα από τα οποία είναι τα δύο βιβλία τού Τζιλλ.5
Αποσπάσματα από τα Απομνημονεύματα τού Συρόπουλου συναντά κανείς σε πολλά ελληνικά έργα που ασχολούνται με το σχίσμα, την ένωση των εκκλησιών κλπ. Κάλλιστος Βλαστός,6 Καρσιώτης,7
Joseph Gill (επιμ.), Acta Graeca concilii Florentini: quae supersunt actorum Graecorum Concilii Florentini : necnon descriptionis cuiusdam eiusdem, Pontificium Institutum orientalium studiorum, 1953
Scholarios Oevres
Patrologia Graeca
Δομή τού βιβλίου
Η παρούσα έκδοση των Απομνημονευμάτων τού Συρόπουλου διατηρεί τούς τίτλους και υποτίτλους βιβλίων και κεφαλαίων που εισήγαγε ο Laurent στη δική του έκδοση, επιτρέποντας έτσι την άμεση συσχέτιση με αυτό το έργο.
Στην εκτυπώσιμη έκδοση (pdf) υπάρχει δίστηλο κείμενο, με το κείμενο τού Συρόπουλου στη δεξιά στήλη και τη νεοελληνική του απόδοση στην αριστερή. Στην ηλεκτρονική έκδοση (epub και html) το πρωτότυπο κείμενο υπάρχει σε υποσημείωση, στην οποία παραπέμπει ο αριθμός υποσημείωσης στον υπότιτλο κάθε κεφαλαίου.
Των Απομνημονευμάτων τού Συρόπουλου προηγείται Εισαγωγή …… και έπεται Επίλογος….. Ακολουθεί Παράρτημα …..
Τα γεγονότα αυτά καλύπτουν περίπου το πρώτο μισό τού 15ου αιώνα. Επισήμως το ζητούμενο ήταν η Ένωση των Εκκλησιών, δηλαδή πάνω-κάτω η Ο.Ν.Ε. τής εποχής εκείνης. Υπήρχαν (όπως και τώρα) δηλωμένοι ενωτικοί και ανθενωτικοί. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα επιχειρήματά τους δεν ήσαν θεολογικού χαρακτήρα αλλά ευρύτερα πολιτικού ή υπαρξιακού. Η διαφωνία ορθόδοξων-καθολικών, που συμπυκνώνεται στην εκπόρευση τού Αγίου Πνεύματος, δεν μπορούσε από μόνη της να δικαιολογήσει τούς χωριστούς θρησκευτικούς δρόμους. Πέρα από θρησκευτική, η διαφωνία ήταν κυρίως πολιτική: η εμπειρία τής κατάλυσης τής αυτοκρατορίας από τούς άρπαγες «σταυροφόρους» τής Δύσης το 1204 δεν άφηνε πολλές ελπίδες.